- "рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрдзोрдоुрдЦी рдиिрд╕्рдкंрджрди рд╕िрдж्рдзाрди्рдд" рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рд▓ाрд░्рдб рдСрдХрд▓ैрдг्рдб рдж्рд╡ाрд░ा рдХिрдпा рдЧрдпा।
- рдоैрдХाрд▓े рдиे рднी рдЗрд╕ी рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдкрд░ рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдеा, рд▓ेрдХिрди рдпрд╣ рдиीрддि рд╕рд░рдХाрд░ी рддौрд░ рдкрд░ рдСрдХрд▓ैрдг्рдб рдХे рд╕рдордп рдоें рдк्рд░рднाрд╡рд╢ाрд▓ी рд╣ुрдИ।
- рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдЕрдзोрдоुрдЦी рдиिрд╕्рдпрджрди рд╕िрдж्рдзाрди्рдд рдХा рдк्рд░рддिрдкाрджрди рдЗрд╕ рдЙрдж्рджेрд╢्рдп рд╕े рдХिрдпा рдЧрдпा рдХि рд╕рд░्рд╡рдк्рд░рдердо рдЙрдЪ्рдЪ рд╡рд░्рдЧ рдХो рд╢िрдХ्рд╖िрдд рдХिрдпा рдЬाрдп, рдЗрд╕ рд╡рд░्рдЧ рдХे рд╢िрдХ्рд╖िрдд рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЫрдирдЫрди рдХрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдк्рд░рднाрд╡ рдЬрдирд╕ाрдзाрд░рдг рддрдХ рдкрд╣ुंрдЪेрдЧा।
- рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХा рджूрд╕рд░ा рдЪрд░рдг рд▓ाрд░्рдб рдбрд▓рд╣ौрдЬी рдХे рд╕рдордп рдоें рд╢ुрд░ु рд╣ुрдЖ।
- 1853 рдХे рдЪाрд░्рдЯрд░ рдПрдХ्рдЯ рдоें рднाрд░рдд рдоें рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд╡िрдХाрд╕ рдХी рдЬांрдЪ рдХे рд▓िрдП рдПрдХ рд╕рдоिрддि рдХे рдЧрдарди рдХा рдк्рд░ाрд╡рдзाрди рдХिрдпा рдЧрдпा।
- рд╕рд░ рдЪाрд░्рд▓्рд╕рд╡ुрдб рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдЧрдаिрдд рд╕рдоिрддि рдиे 1854 рдоें рднाрд░рдд рдоें рднाрд╡ी рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рд▓िрдП рд╡ृрд╣рдд рдпोрдЬрдиा рддैрдпाрд░ рдХी рдЬिрд╕рдоें рдЕрдЦिрд▓ рднाрд░рддीрдп рд╕्рддрд░ рдкрд░ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рдиिрдпाрдордХ рдкрдж्рдзрддि рдХा рдЧрдарди рдХिрдпा рдЧрдпा।
- рдЪाрд░्рд▓्рд╕ рд╡ुрдб рдХे рдбिрд╕्рдкैрдЪ рдХो 'рднाрд░рддीрдп рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоैрдЧ्рдиाрдХाрд░्рдЯा' (Magna Carta) рдХрд╣ा рдЧрдпा।
- 'рдбिрд╕्рдкैрдЪ рдХी рдк्рд░рдоुрдЦ рд╕िрдлाрд░िрд╢ें-
(i) рд╕рд░рдХाрд░ рдкाрд╢्рдЪाрдд्рдп рд╢िрдХ्рд╖ा, рдХрд▓ा, рджрд░्рд╢рди, рд╡िрдЬ्рдЮाрди рдФрд░ рд╕ाрд╣िрдд्рдп рдХा рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХрд░े।
(ii) рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХा рдоाрдз्рдпрдо рдЕंрдЧ्рд░ेрдЬी рд╣ो, рд▓ेрдХिрди рджेрд╢ी рднाрд╖ाрдУं рдХो рднी рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣िрдд рдХिрдпा рдЬाрдп।
(iii) рджेрд╢ी рднाрд╖ाрдИ рдк्рд░ाрдердоिрдХ рдкाрдард╢ाрд▓ाрдпें рд╕्рдеाрдкिрдд рдХी рдЬाрдпें рдФрд░ рдЙрдирдХे рдКрдкрд░ (рдЬिрд▓ा рд╕्рддрд░ рдкрд░ ) рдРंрдЧ्рд▓ो-рд╡рд░्рдиेрдХुрд▓рд░ рд╣ाрдИрд╕्рдХूрд▓ рдФрд░ рд╕рдо्рдмंрдзिрдд рдХाрд▓ेрдЬ рдЦोрд▓े рдЬाрдпें।
(iv) рдЕрдз्рдпाрдкрдХों рдХे рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╣ेрддु рдЕрдз्рдпाрдкрдХ рдк्рд░рд╢िрдХ्рд╖рдг рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХी рд╕्рдеाрдкрдиा।
(v) рдорд╣िрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди ।
(vi) рд╢िрдХ्рд╖ा рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдиिрдЬी рдк्рд░рдпाрд╕ों рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди рджेрдиे рд╣ेрддु рдЕрдиुрджाрди рд╕рд╣ाрдпрддा рдХी рдкрдж्рдзрддि рдЪрд▓ाрдиे рдХी рдпोрдЬрдиा ।
(vii) рдХंрдкрдиी рдХे 5 рдк्рд░ांрдд рдмंрдЧाрд▓, рдордж्рд░ाрд╕, рдмрдо्рдмрдИ, рдЙрдд्рддрд░ी-рдкрд╢्рдЪिрдоी рд╕ीрдоा рдк्рд░ांрдд рдФрд░ рдкंрдЬाрдм рдоें рдПрдХ-рдПрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╡िрднाрдЧ рдХे рдиिрд░्рдоाрдг рдХी рдпोрдЬрдиा рдЬो 'рд▓ोрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдиिрджेрд╢рдХ' рдХे рдЕрдзीрди рдХाрд░्рдп рдХрд░ेрдЧा।
(viii) рд▓ंрджрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рдХे рдЖрдзाрд░ рдкрд░ рдХрд▓рдХрдд्рддा, рдмрдо्рдмрдИ рдФрд░ рдордж्рд░ाрд╕ рдоें рддीрди рд╡िрд╢्рд╡рд╡िрдж्рдпाрд▓рдп рд╕्рдеाрдкिрдд рдХрд░рдиे рдХी рдпोрдЬрдиा рдЬिрдирдХा рдоुрдЦ्рдп рдХाрд░्рдп рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдПं рд╕ंрдЪрд▓िрдд рдХрд░рдиा рд╣ो।
- рд╡ुрдб рдХे рдбिрд╕्рдкैрдЪ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ों рдХे рдк्рд░рднाрд╡ рдоें рдЖрдиे рдХे рдмाрдж 'рдЕрдзोрдоुрдЦी рдиिрд╕्рдпрджрди рд╕िрдж्рдзाрди्рдд' рд╕рдоाрдк्рдд рд╣ो рдЧрдпा।
- рд▓ाрд░्рдб рд░िрдкрди рдиे 1882 рдоें рдбрдм्рд▓्рдпू рдбрдм्рд▓्рдпूреж рд╣ंрдЯрд░ рдХी рдЕрдз्рдпрдХ्рд╖рддा рдоें рдПрдХ рдЖрдпोрдЧ рдЧрдаिрдд рдХिрдпा рдЬिрд╕рдХा рдЙрдж्рджेрд╢्рдп 1854 рдИреж рдХे рдмाрдж рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдХी рдЧрдИ рдк्рд░рдЧрддि рдХा рдоूрд▓्рдпांрдХрди рдХрд░рдиा рдеा।
- рдЗрд╕ рдЖрдпोрдЧ рдХो рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдк्рд░рд╕ाрд░ рдХे рд▓िрдП рднी рдЙрдкाрдп рд╕ुрдЭाрдиे рдеे। рдЖрдпोрдЧ рдХी рд╕िрдлाрд░िрд╢ें рдЗрд╕ рдк्рд░рдХाрд░ рдеीं-
(i) рдк्рд░ाрдердоिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХो рдорд╣рдд्рд╡ рджेрддे рд╣ुрдП рдХрд╣ा рдЧрдпा рдХि рдпрд╣ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕्рдеाрдиीрдп рднाрд╖ा рдФрд░ рдЙрдкрдпोрдЧी рд╡िрд╖рдпों рдоें рд╣ो, рдЗрд╕рдХा рдиिрдпंрдд्рд░рдг рдЬिрд▓ा рдФрд░ рдирдЧрд░ рдмोрд░्рдбों рдХो рд╕ौंрдкा рдЬाрдп।
(ii) рдЙрдЪ्рдЪ рд╢िрдХ्рд╖ा рд╕ंрд╕्рдеाрдУं рдХे рд╕ंрдЪाрд▓рди рд╕े рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рд╣рдЯ рдЬाрдиा рдЪाрд╣िрдП, рдЗрд╕рдХी рдЬрдЧрд╣ рдкрд░ рд╕рд░рдХाрд░ рдХो рдХॉрд▓ेрдЬों рдХे рд▓िрдП рд╡िрдд्рддीрдп рд╕рд╣ाрдпрддा рддрдеा рд╡िрд╢ेрд╖ рдЕрдиुрджाрди рдиिрд░्рдзाрд░िрдд рдХрд░рдиा рдЪाрд╣िрдП।
(iii) рд╣ाрдИ рд╕्рдХूрд▓ों рдоें рдк्рд░рд╡ेрд╢िрдХा рдкрд░ीрдХ्рд╖ाрдУं рдХे рдЕрддिрд░िрдХ्рдд рд╡्рдпाрдкाрд░िрдХ рдПрд╡ं рд╡्рдпाрд╡рд╕ाрдпिрдХ рд╢िрдХ्рд╖ा рдХी рднी рд╡्рдпрд╡рд╕्рдеा рдХी рдЬाрдиी рдЪाрд╣िрдП।
(iv) рдЖрдпोрдЧ рдиे рдк्рд░ेрд╕ीрдбेंрд╕ी рдирдЧрд░ों рдХे рдЕрд▓ाрд╡ा рдЕрди्рдп рд╕्рдеाрдиों рдкрд░ рдорд╣िрд▓ा рд╢िрдХ्рд╖ा рд╣ेрддु рдкрд░्рдпाрдк्рдд рдк्рд░рдмрди्рдз рди рд╣ोрдиे рдкрд░ рдЦेрдж рдк्рд░рдХрдЯ рдХिрдпा рдФрд░ рдЗрд╕े рдмрдв़ाрд╡ा рджेрдиे рдХो рдХрд╣ा।
(v) рд╢िрдХ्рд╖ा рдХे рдХ्рд╖ेрдд्рд░ рдоें рдиिрдЬी рдк्рд░рдпрдд्рдиों рдХो рдк्рд░ोрдд्рд╕ाрд╣рди
- рд╣ंрдЯрд░ рдХी рд╕ंрд╕्рддुрддिрдпों рдкрд░ рд╕ाрдоाрди्рдпрддрдпा рдк्рд░ांрддीрдп рд╕рд░рдХाрд░ों рдж्рд╡ाрд░ा рдХाрд░्рдп рдХिрдпा рдЧрдпा рдеा।
















